مقاله ها -
شعر ها -
معرفی کتاب -
مطالب دیگر -
آرشیو مطالب -
August 2014
July 2014
May 2014
April 2014
February 2014
September 2013
August 2013
May 2013
March 2012
February 2012
December 2011
November 2011
September 2011
August 2011
January 2011
December 2010
November 2010
October 2010
September 2010
August 2010
July 2010
June 2010
May 2010
April 2010
January 2010
June 2005
October 2004
June 2004
April 2004
August 2000
پیوندها -
محمد آصف فکرت
عبدالله سمندر غوریانی
پیوند عمر
دکتر اسدالله حبیب
بی صدایی صدای دریاهاست
گلنار و آیینه
تاریخ و ادبیات
تا ساغری باقیست
حس مشترک
خراسانیات
محمد کاظم کاظمی
باغچار
کار کلمه
نورالله وثوق
و آفتاب نمی میرد...
شهرنوش
در خیابان های خواب و خاطره
April 1, 2010

کشف المحجوب کتابی است تاریخی، علمی و ادبی و زبان وی نیز زبان فارسی دری است؛ هر چند که کلام عرب در آن به وفور قابل مشاهده می باشد تا حدی که همۀ عنوان ها به عربی آمده است و در نگاه اولیه، خواننده گمان نمی برد که با کتابی فارسی مواجه گردیده است. این کتاب در تاریخ ادب و عرفان فارسی دری بی نظیر و یا حد اقل کم نظیر بوده است. هر چند که مؤلف، کتاب های دیگری نیز داشته، ولی جز از این کتاب آثار دیگر هجویری از گزند حوادث محفوظ نمانده و به ما نرسیده است. کسانیکه نگارش متن کتاب کشف المحجوب را با کتاب های مشابه و همعصر آن مقایسه نمودند، ایجاز نثر هجویری را ستوده اند. مزید بر آن نثر کتاب، مرسل و متین بوده و در برخی موارد با صنایع ادبی از جمله تسجیع آراسته می باشد. کشف المحجوب دومین کتاب فارسی در باب تصوف و احوال صوفیه می باشد. قبل از آن کتابی به نام «شرح تعرُّف» از اسماعیل بخاری وجود داشته است و کشف المحجوب اولین تذکره در بین 61 تذکرۀ فارسی در دوران حاکمیت های اسلامی و فارسی زبان درهند می¬باشد.

مؤلف کتابش را با مقدمه یا بهتر بگوییم دیباچه ی بسیار زیبا و منحصر به فرد آغاز نموده است. وی از معدود مؤلفانی است که بعد از حمد پروردگار عالم و نعت پیامبر اعظم، بدون ذکر نام سلطان یا ممدوحی کتابش را آغاز می نماید. هجویری بعد از دیباچه، فصل های را در تثبیت علم،توضیح فقر، شرح تصوف، لباس فقر، اختلاف فقر و صفوه و توجیه شیوۀ «ملامت»، با توضیحات لازم آورده است.
هجویری درکشف¬المحجوب به ذکر نام و معرفی کسانی که به تعبیر وی از عرفا محسوب می گردند؛ شامل خلفا، ائمه، صحابی، تابعین و متصوفین پرداخته و زندگانی ایشان را از منظر معرفت به نظاره نشسته است. هجویری در ادامه به ذکر اسامی متصوفانی از شام و عراق و فارس و خراسان و امثالهم بسنده می کند. وی همچنین در قسمت بعدی به معرفی دوازده فرقۀ تصوف و ذکر برخی ویژگی های آن ها می پردازد و نشان می دهد که تصوف از همان زمان، فرقه های متعددی داشته است. فرقه های محاسبه، قصاریه، طیفوریه، جنیدیه، نوریه، سهلیه، حکیمیه، خرازیه، خفیفیه و سیاریه، ده گروهی اند که هجویری به معرفی و شرح دیدگاه های آنها پرداخته و در ادامه از دو گروه مطرود به نامهای حلمان و فارس زیر نام فرقۀ حلولیه نام می برد. این بخش کتاب که در واقع همان بخش تاریخی یا تذکره گونه ی کشف المحجوب است که بیش از یکصد و هفتاد صفحه، یعنی در حد نیمی از کتاب را در بر گرفته و مزایای لازم را درشناخت افراد و فرقه های معرفی شده دارد.
هجویری در همه جا سخن را در پاسخ به پرسش همان دوستش سعید هجویری اظهار می دارد. هجویری در قسمت اخیر کتاب، تذکرات پاسخگونه اش را «کشف حجاب» نام نهاده و هر یک از مفاهیم: معرفت، توحید، ایمان، طهارت، نماز، زکات، روزه، حج، صحبت، منطق و سماع را در 11 کشف، بیان نموده و نشان می دهد که اسم با مسمای را بر کتاب خویش برگزیده است.
این کتاب چندین بار در نقاط مختلف به چاپ رسیده است و نسخه های متعدد خطی آن در کتابخانه های معتبر جهان موجود است. گفته می شود که بهترین چاپ آن در سال 1926م به اهتمام ژوکوفسکی در لینینگراد بوده است. در این اواخر مکمل ترین چاپ این کتاب با تصحیح دکتر محمود عابدی، توسط انتشارات سروش در تهران صورت گرفته است.
فریدالدین عطار در تذکرة الاولیأ و مولانا عبدالرحمن جامی در نفحات الانس به صورت تمام و کمال از کشف المحجوب هجویری استفاده نموده اند.